KOM MET PESTEN NAAR BUITEN Artikel : Rubriek Wetenschap: C. Verschuren 9-6-2015
Het ministerie Sozawe raadt slachtoffers aan om te praten over het pesten dat hen overkomt. De site (www.duurzameinzetbaarheid.nl) wijst slachtoffers erop hoe pestgedrag te herkennen en adviseert om mensen op het werk en privé in vertrouwen te nemen voor steun. Uiteindelijk verwijst de site – als dit onvoldoende werkt – naar hulp van de vertrouwenspersoon in het bedrijf, maatschappelijk werk of huisarts, bedrijfsarts. Ik ben eens gaan speuren wat de wetenschap – en niet eens hele recente – over deze zaken te melden heeft. Ik kwam terecht bij een aantal aardige bevindingen die ik graag met de bezoekers van onze Stagira site wil delen.

Gevolgen voor het individu
Het hoofdgevolg van pesten is een negatief effect op de psychische gezondheid van slachtoffers. Bullying kan in extreme vorm leiden tot een complete breakdown met PTSS symptomen. Leymann en Gustafsson (1996) concludeerden in hun studie dat 50% van de slachtoffers in een herstel kliniek in Zweden (n=64) gediagnosticeerd werden met PTSS. De schade blijft echter niet beperkt tot degene met de traumatische ervaring die leidt tot een breakdown. Hoel & Cooper (2000) concludeerden in een grote studie in de U.K. dat werknemers, ongeacht of zij zichzelf nu labelden als gepest of niet, degenen die wekelijks waren blootgesteld aan negatief gedrag, een significant slechtere mentale gezondheid hadden dan degenen die niet waren blootgesteld hieraan. Ook degenen die hiervan getuige waren rapporteerden negatieve mentale gezondheidseffecten (Hoel et al., 2004).

Gevolgen voor de organisatie
Ongeveer 25% van het personeel in Engeland wil van baan wisselen omdat ze gepest wordt op het werk (Rayner, 1998; Hoel & Cooper, 2000 geciteerd in Rayner et al., 2002). Dit brengt een enorme kostenfactor met zich mee. Van de getuigen besloot 20% een andere baan te zoeken (Rayner et al., 2002). In westerse economieën kan het verlies van personeel, vaardigheden, en vervangingskosten de strategische positie van een bedrijf bedreigen (Pfeffer, 1998).

Slachtoffer studies
Twee kwalitatieve studies (Niedl, 1996; Zapf & Gross, 2001) onderzochten de reacties van slachtoffers bij pesten en kwamen tot het construct van Multiple Event Bullying. Beide studies vonden het EVLN model van Withy & Cooper (1998) met vier strategieën, om met negatieve ervaringen op het werk om te gaan, effectief. Deze coping strategieën zijn:

• Exit (er mee stoppen)
• Voice (ongenoegen uiten)
• Loyalty (harder werken)
• Neglect (doorgaan met wat er van je verwacht wordt)

Hoewel het per individu enigszins kan variëren, valt toch een patroon te onderscheiden bij alle werknemers dat de volgorde aanhoudt van eerst Loyalty, dan Voice, waarna Neglect (ontkenning) volgt en uiteindelijk Exit. Werknemers die groeien in de fase Neglect vormen een probleem voor de werkgever (Grabb, 1995). Diverse studies vonden afname van motivatie en werktevredenheid bij slachtoffers van pesten die overgaan tot Neglect. Deze patronen passen ook heel goed bij andere onderzoeken die spreken over Psychological Contract Violation (Rousseau, 1995) door slachtoffers van pesten op het werk. Deze bevindingen zijn een zorg voor degenen die een positieve organisatie cultuur trachten op te bouwen (Rayner et al., 2003). Prestaties worden namelijk negatief beïnvloed door psychologisch teruggetrokken en niet betrokken werknemers. Het EVLN model laat volgens de auteurs ook ruimte voor actief negatief gedrag jegens de organisatie zoals wraak nemen (Aquino et al., 2001), vernieling van eigendom of bovenmatig declaratiegedrag (Bennett & Robinson’s, 2000), en diefstal van de baas (Analoui, 1992). In alle studies waarin het EVLN model is gebruikt wordt beschreven dat de slachtoffers starten met pro-organisatie maatregelen (Voice en Loyalty) waarna ze opschuiven naar anti-organisatorisch gedrag (Retribution en Neglect). Zie figuur 2 hiernaast. Het belangrijkste element is het verlies van vertrouwen in de organisatie. Vertrouwen is de belangrijkste component in alle relaties (Giacalone & Greenberg, 1997). Wanneer je slachtoffers vraagt waarom pesten voorkomt antwoordt 90% dat de daders ‘ermee wegkomen’ en ‘werknemers te bang zijn om het te melden’ (UNISON, 1997, 2000). De volgorde van werknemers om aanvankelijk te willen praten over het pesten waarna ze merken dat dit niets oplevert en daarna de hoge cijfers van werknemers die besluiten om te vertrekken zien de auteurs als een vernieling van het psychologische contract en een onomkeerbare afbraak van de relatie. Vertrouwen blijkt de sleutel variabele. Ineffectieve actie leidt tot verder wantrouwen waardoor de organisatie zelf een negatieve actor wordt (Rayner, 1999c).

Conclusies Concluderend denk ik dat pesten naast individuele aandacht een bredere benadering verdient. Organisaties en naaste medewerkers van pesters en slachtoffers ondervinden eveneens veel schade. Deze wetenschappelijke kennis toont bovendien aan dat het uiten van jezelf als slachtoffer van pesten regulier omslaat in ontkenning en zelfs negatief gedrag jegens de organisatie. Ten slotte denk ik persoonlijk dat slachtoffers met een ernstige breakdown en PTSS de hulp van een psycholoog verdienen en onvoldoende geholpen kunnen worden door maatschappelijk werk of de huisarts. Alle kwesties over de huidige vergoeding voor aanpassingsstoornissen en werkproblematiek van de verzekeraars ten spijt.

Fokke & Sukke uit het NRC Handelsblad van 1 juni 2015.

Minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid start vandaag de campagne “Herken Pesten” op het werk.